NEVEROVATNA NALAZIŠTA U NAŠOJ ZEMLJI 7 arheoloških blaga Srbije koja morate da vidite!

J. K.

13:58

Turizam 0

Istorija naše zemlje izuzetno je bogata i izdvojiti šta je u njoj najvažnije izuzetno je teško. Ipak, postoji jedan period koji predstavlja značajan preokret civilizacije, a sada sve o njemu možete saznati na jednom mestu

NEVEROVATNA NALAZIŠTA U NAŠOJ ZEMLJI 7 arheoloških blaga Srbije koja morate da vidite!
Shutterstock

 

Period neolita izuzetno je važan za razvoj civilizacije - mlađe kameno doba period je praistorije u kome je čovek potpuno ovladao proizvodnjom i upotrebom oružja i oruđa od glačanog kamena, a presudna je i izrada grnčarije od pečene zemlje, kao i pripitomljavanje životinja i obrađivanje zemlje, pojava stalnih urbanih naselja i sedelački način života.

Ipak, nisu sve ljudske zajednice istovremeno savladale ovu veštinu. One koje su ranije počele da koriste bolje oruđe brže su napredovale i ušle su u neolit pre onih koje su i dalje klesale kamen. Tako, najbrže su se razvijala društva na bliskom istoku, gde je mlađe kameno doba počelo oko 7000 godina pre nove ere, dok ej na centralnom Balkanu neolit počeo tek nekih 1500 godina kasnije.

Možda vas zanima:

Možda vas zanima:

Možda vas zanima:

Iz ovog perioda sačuvani su čuveni megalitski spomenici, od kojih je najpoznatiji Stounhendž u južnoj Engleskoj, za koje još uvek postoje dileme oko toga šta mu je bila izvorna namena.

Kada je reč o arheološkom blagu iz ovog perioda sačuvanog kod nas, postoji ih više koje definitivno treba da vidite. Ipak, ako vam je komplikovano da obiđete svih 7 lokacija – sada možete sve najvažnije da vidite na jednom mestu.

Naime, u Novom Sadu, Evropskoj prestonici kulture 15. jula u 20 časova otvara se izložba San neolitske noći, koju realizuje Muzej Vojvodine uz partnersku saradnju sa Narodnim muzejom Srbije. Na izložbi, koja će trajati do 15. oktobra, biće prezentovano bogato arheološko nasleđe naše zemlje koje svedoči o životu ljudi tokom neolitskog perioda, a autori izložbe su mr Lidija Balj i Andrej Starović.

Glavni deo izložbe smešten je Svečanu salu Muzeja Vojvodine, a zamišljeno je da ima dnevni i noćni identitet, tj. dnevni i noćni „režim” postavke. U dnevnom delu akcenat je na svakodnevnom životu ljudi u neolitu i odnosi se na obradu zemlje, uzgoj životinja, pripremanje hrane, zanatsku proizvodnju, trgovinu i dr. Noćni identitet izložbe treba da stavi akcenat na duhovnost, onostrano i vrhunsku umetnost (koja nikada nije bila sama sebi cilj).

A koja su to arheološka blaga koja vas čekaju tamo i gde su pronađena?

1. LEPENSKI VIR

Lepenski Vir kao praistorijski lokalitet otkriven je pre više od 60 godina, do 1970. tamo su obavljena arheološka istraživanja, a godinu dana kasnije nalazište je preneseno nešto više, kako bi se izbeglo potapanje lokaliteta, usled izgradnje hidrocentrale „Đerdap“. Inače, kultura Lepenskog Vira se rasprostirala duž Đerdapa, na lokalitetima: Lepenski Vir, Vlasac, Razvrata, Ogradena, Ikoana, Hajdučka vodenica, Alibeg, Padina i lokaliteti nizvodno od „Gvozdenih vrata“ - Ostrovul Bokului, Schela Cladovei, Ostrovul Corbului, Ostrovul Banului i Ostrovul Mare. Naselja su podignuta na najnižim dunavskim terasama, grupisana su u radijusu od 10 km, a u sedam sukcesivnih naselja otkriveno je 136 stambenih i sakralnih objekata, izgrađenih u ranom mezolitu i u ranom i srednjem neolitu. Posebno zanimljivo je što su naselja i kuće podizani su u skladu sa matematikom, imaju potkovičastu formu grupisanu u dva krila, jedno usmereno uzvodno ka reci, a drugo nizvodno. Između ova dva krila se nalazi „trg“, na kojem se nalazila centralna građevina, verovatno neka vrsta svetilišta.

Shutterstock
 

U svim fazama ove kulture grade se isključivo kuće čije su osnove izvedene iz kruga ili trougla, s ukošenim „zidovima“ – to znači da je populacija ove kulture živela u kućama šatorskog izgleda, te da je stambeni prostor shvatala kao pećinu.

U naseljima Lepenskog Vira otkrivena su kultna mesta (kućna svetilišta) i brojni sakralni predmeti. Monumentalne kamene skulpture su napravljane od oblutaka iz Dunava. Nađene su zalivene u podovima kuća, najčešće uz ognjišta, a one su uglavnom ili figuralne (sa predstavom ribolike ljudske glave ili životinja) ili ornamentalne (dekorisane motivima meandra, riblje kosti i pletenice).

 

2. STARČEVO

Prva iskopavanja na lokalitetu Starčevo, koji se nalazi na levoj obali Dunava, vršena su u prvoj polovini 20. veka i tada su pronađene dosta grube keramičke posude, ali i keramika oslikana sa geometrijskim ornamentima, kao i antropomorfne figurine rađene od pečene zemlje. Pronađena su i oruđa od kamena i kostiju.

Istraživanja na vrednim nalazištima na području uz reku Tisu nastavljena su 2015. godine. Radilo se na dva nalazišta: neolitskom, na lokalitetu Borđoš i starčevačkom, na lokalitetu Prečka. Tokom radova otkriveni su vredni predmeti poput kašike stare 7.000 godina, a došlo se i do drugih naučnih otkrića, poput toga da su se tamo pre 8.000 godina pojavili prvi ratari i stočari.

Tokom istraživanja lokaliteta na Prečki, pronađen je i skelet Starčevca, star 8.000 godina.

 

3. GOLOKUT

Pripitomljavanje životinja i biljaka i promene koje su time usledile imaju ključno mesto u arheološkim narativima o procesima neolitizacije. Budući da se neolitske zajednice po pravilu percipiraju kao „stočarsko-zemljoradničke“, aktivnosti koje su uključivale lov na divlje životinje u ovim kontekstima često su interpretirane kao sporadične, usputne i sezonske, pa čak i kao anomalije. Ipak, ljudske strategije opstanka i interakcije sa životinjama u kontekstu ranog neolita Vojvodine i centralnog Balkana bile su mnogo raznovrsnije. Nalazište Golokut izdvaja se u odnosu na druga starčevačka naselja kako po svom specifičnom položaju u okviru šumovitog i brdovitog pejzaža Fruške gore, tako i po visokom udelu ostataka divljih životinja.

 

4. NOSA

Na području Nose nalazi se nekoliko veoma značajnih arheoloških lokaliteta iz raznih epoha istorije, a jedan od njih svakako je registrovani mezolitski lokalitet "Pereš", spomenik kulture od velikog značaja.

 

5. VINČA

Praistorijski lokalitet Belo brdo je na samoj obali Dunava i predstavlja svetski poznato arheološko nalazište sa ostacima velikog neolitskog naselja, u kulturnom sloju debljine 10,5 m i zahvata površinu od 10 hektara. Tokom iskopavanja, 1908. godine pod vođstvom čuvenog profesora Beogradskog univerziteta dr Miloja Vasića, otkrivene su brojne kuće, zemunice sa ostacima materijalne kulture praistorijskog čoveka.

Svaki od nataloženih praslojeva, koji obeležava pojedine faze života u Vinči (u razdoblju od oko 4500. do 3200. pre naše ere), sadrži prave riznice najraznovrsnijih predmeta: oruđe i oružje od kamena i kosti, posuđe za svakodnevnu upotrebu, bogato dekorisane ritualne vaze, veliki broj antropomorfnih i zoomorfnih figurina, nakit od raznih vrsta materijala i bezbroj drugih predmeta i umetničkih dela izrađenih u samoj Vinči ili pribavljenih iz udaljenih oblasti - iz srednje Evrope, donjeg Podunavlja ili sa Mediterana.

Shutterstock
 

Vinčanska kultura prostirala se oko 4000. godine pre naše ere, na teritoriji većoj od teritorije bilo koje neolitske kulture u Evropi. Pojedina njena naselja premašila su veličinom i brojem žitelja ne samo sva istovremena neolitska naselja, već i prve gradove znatno kasnije nastale u Mesopotamiji, Egeji i Egiptu.

Vinčanska kultura bila je u zenitu razvoja do 3800. godine p. n.e., sve dok se nisu pojavile zajednice koje su razvile nove privredno-društvene odnose, zasnovane na stočarstvu i obradi bakra i zlata.

 

6. PLOČNIK

Pločnik je arheološki lokalitet Vinčanske kulture u istoimenom selu, kraj obale Toplice i nedaleko od Prokuplja. Kompleks naselja iz mlađeg kamenog doba prostire se na površini od oko 110 hektara, a otkrića iz prve decenije 21. veka ukazuju da je reč o najstarijem metalurškom mestu na svetu. Sam lokalitet je značajan i po pronađenim ostacima keramike i primercima figuralne plastike.

Neolitsko naselje je otkrio 1927. godine Miodrag Grbić, tadašnji kustos Narodnog muzeja u Beogradu, koji je vršio arheološka istraživanja na trasi pruge Prokuplje-Kuršumlija. Samo naselje je činilo nekoliko celina, koje su se prostirale na površini od oko 110 hektara, ograničenoj sa tri strane vodotokovima (Toplicom sa juga, Backom rekom sa istoka i Paljevskom rekom sa zapada). Njegovi stanovnici su se bavili poljoprivredom, a osnovni materijal za izradu oruđa je bio kamen. U sklopu nalazišta je pronađeno dosta keramičkih posuda, ali i predmeta i oruđa izrađenih od kamena i bakra.

 

7. GOMOLAVA

Dvoglavi idol sa Gomolave star je blizu šest hiljada godina, a sama dje višeslojno arheološko nalazište sa debljinom kulturnog sloja i do šest metara, u naselju Hrtkovci, Ruma, Srbija. Udaljeno je 18 kilometara od Rume i 70 od Beograda, smešteno je na samoj levoj obali reke Save.

Gomolava je imala oblik elipsoidnog “tela” koji je formiran milenijumskim taloženjem praistorijskih i istorijskih kultura – naselja, čiji su materijalni ostaci sačuvani do naših dana. Zbog veoma povoljnog geografskog položaja i izuzetno dobrih veza sa susednim regionima, Gomolava je nekoliko hiljada godina bila važan centar za Podunavlje, Karpatski basen i jugoistočnu Evropu. To se veoma dobro uočava na pokretnom arheološkom materijalu preko koga se najbolje odražavaju sva prožimanja sa drugim kulturama i civilizacijama.

Lokalitet se nalazi pod zaštitom države kao arheološko nalazište od izuzetnog značaja, ali je i pored toga dugo bio ugrožen rekom Savom koja ga je spirala, pogotovo u doba visokog vodostaja, pa je dosta lokaliteta nestalo u talasima. Ono što je danas ostalo od Gomolave samo je mali deo periferije kruga naselja koje je formirano pre 6-8 hiljada godina sa svojim centrom na udaljenosti od stotinjak metara od tadašnjeg korita Save. zIložbu je podržala i nacionalna platforma „Srbija stvara“.

Komentari(0)

Loading