Doduše, da je kralj Milutin podigao manastir Vitovnicu, zapravo navodi narodno predanje, budući da ne postoje relevatni dokazi o tome ko je sagradio ovaj manastir. Ne samo da nije očuvana osnivačka povelja, nego u ovoj svetinji ne postoji nikakav natpis koji svedoči o tome ko je ktitor, kao što ne postoji ni ktitorska kompozicija.

Pa ipak, očuvano narodno predanje gradnju manastira Vitovnica vezuje za period vladavine srpskog kralja Milutina Nemanjića. Mada postoji uverenje da je na tom mestu ranije postojala svetinja, pa ju je pomenuti srpski kralj zapravo obnovio.

Kamen sa dvojezičnim natpisom

Iako je narodno predanje jasno i gradnju manastira Vitovnica vezuje uz ime srpskog kralja Milutina, u severnom zidu ove svetinje, za koji se zna da je kasnije dozidan, postoji jedan kamen, na kome je dvojezični natpis.

I upravo taj kamen i unosi dodatnu zabunu oko toga ko je izgradio manastir Vitovnicu?

Osim na starosprskom jeziku, taj kamen sadrži i natpis na jermenskom jeziku. U njima se pominje crkva, koja je bila posvećena Svetim apostolima Petru i Pavlu, a koja je bila izgrađena 1218. godine. Vlad, koji je bio sin Babugov, naveden je u tim natpisima kao ktitor ove svetinje, koja se nalazi nedaleko od Petrovca na Mlavi.

Nema preciznijih podataka otkud taj kamen baš tu, kao što nema sigurnih podataka ni o tome ko je zapravo bio Vlad, koji se u tim natpisima i pominje kao ktitor manastira Vitovnice.

Dve se pretpostavke vezuju za taj kamen. Jedna navodi da je bio deo nekadašnje svetinje koja se na tom mestu nalazila. Prema drugoj teoriji, u obližnjem selu Ždrelo, nekada je postojala jermenska crkva, pa je odatle i donet taj kamen i ugrađen u manastirsko zdanje.

Pa ipak, nije jasno i dalje ko je tačno bio Vlad, odnosno njegov otac, Babugov, te da li je njegovo poreklo bilo srpsko ili jermensko, a možda čak i bugarsko.

No, bilo kako bilo, pretpostavka da je srpski kralj Milutin podigao današnji manastir, prihvaćena je na osnovu narodnog predanja, iako se smatra da je na tom mestu i ranije postojala svetinja.

Vodenice zaslužne za naziv svetinje

Danas je manastir Vitovnica mnogima poznat kao mesto, na kome se nalazi večno počivalište Svetog Tadeja Vitnovničkog, koji je u nasleđe ostavio mnoge mudre misli.

Posebno je zanimljvo pomenuti podatak o tome odakle vodi poreklo naziv ove svetinje, u čijoj blizini se nalazi i istoimena reka. Upravo ona i vdoenice koje su nekada tu postojale, smatraju se zaslužnim za nastanak naziva ove svetinje.

Termin vitlo je najpribližniji točku, ali u ovom slučaju onom vodeničkom. Ali se naziv Vitovnica može dovesti u vezu i sa glagolom vitati, koji se slobodno prevodi kao boraviti ili obitavati.

Još je zanimljiviji podatak da je “vitalište inoka” bila krilatica, koja se vezivala uz ovaj manastir tokom srednjeg veka, a sve zato što su zaista i jesu obitavali monasi, i to mahom oni koji su sa delekog Sinaja pristigli u to doba na područje naše zemlje.

(“Srbijuvolimo.rs” )