Na obroncima Miroča, među šumama Negotinske krajine, reka Vratna je tokom dugog geološkog perioda oblikovala krečnjačke stene. Voda je najpre stvarala podzemne prolaze i pećine, a kada su se delovi njihovih tavanica urušili, ostali su veliki kameni svodovi.

Tako su nastale tri prirodne kapije, poznate kao Mala, Velika i Suva prerast.

Ovakve geološke oblike stručnjaci nazivaju prerastima, odnosno prirodnim kamenim mostovima. Vratnjanske kapije ubrajaju se među najznačajnije primere ove pojave u Evropi.

Mala kapija ima otvor visok kao višespratnica

Prva kapija do koje posetioci najčešće dolaze jeste Mala prerast, udaljena svega oko 200 metara od manastira Vratna.

Uprkos nazivu, njen otvor visok je čak 34 metra. Prema podacima Turističke organizacije Negotina, dugačka je 15 metara, a široka 30 metara.

Dalje kroz kanjon nalazi se Velika prerast, čiji je otvor visok 26 metara. Ovaj prirodni most dugačak je 45 metara i predstavlja još jedan upečatljiv primer delovanja vode na krečnjačke stene.

Treća, Suva prerast, nalazi se najdalje od manastira i znatno je teže pristupačna. Njeno ime povezano je sa delom toka Vratne koji tokom leta može da presuši.

Za obilazak sve tri kapije potrebno je znatno više vremena nego za posetu prvim dvema, a staza prema Suvoj prerasti prolazi kroz zahtevniji deo kanjona.

U blizini se nalaze i pećine koje još nisu potpuno istražene

Posebnu pažnju istraživača privukle su pećine u blizini Suve prerasti.

Prema podacima Turističke organizacije Negotina, na ovom području otkrivene su tri pećine koje nisu u potpunosti istražene.

Za jednu od njih navodi se da je duga približno 400 metara, dok se u drugoj nalazi malo podzemno jezero.

Ovi podaci pokazuju da geološke zanimljivosti kanjona Vratne nisu ograničene samo na tri velika kamena luka.

Područje je značajno i zbog biljnog sveta. Prema podacima Geoparka Đerdap, ovde je zabeleženo oko 400 biljnih vrsta, među kojima ima endemskih i reliktnih biljaka.

Zbog geološke i prirodne vrednosti, prerasti u kanjonu Vratne zaštićene su kao spomenik prirode od izuzetnog značaja.

Zašto je jesen posebno dobar period za posetu?

Tokom proleća i leta bujna vegetacija delimično zaklanja pogled na pojedine kamene svodove. Kada lišće opadne, njihove dimenzije i oblik postaju znatno uočljiviji.

Zato Turistička organizacija Srbije upravo jesen izdvaja kao pogodan period za obilazak Vratnjanskih kapija.

Polazna tačka za pešačenje najčešće je manastir Vratna, srednjovekovna svetinja koja se nalazi u neposrednoj blizini kanjona.

Do Male prerasti stiže se za približno dvadesetak minuta hoda, dok obilazak udaljenije Suve prerasti zahteva dužu i zahtevniju pešačku turu.

U novembru je naročito važno proveriti vremenske uslove, jer vlažno lišće, blato i klizavo kamenje mogu otežati kretanje kroz kanjon.

Za posetioce koji nemaju planinarskog iskustva, obilazak prve dve kapije može biti prikladniji izbor, uz procenu stanja staze na samom terenu.

Mesto koje je privuklo pažnju i prvih istraživača Srbije

Vratnjanske kapije nisu novootkrivena prirodna znamenitost.

Njima su se bavili istraživači i putopisci još u 19. veku, među kojima se pominju Feliks Kanic, Jovan Cvijić i Vladimir Karić.

Kasnija geografska istraživanja omogućila su preciznije određivanje dimenzija kamenih mostova i bolje razumevanje njihovog nastanka.

Danas se područje nalazi u okviru Đerdap UNESCO globalnog geoparka, a zaštita Vratnjanskih kapija obuhvata 144 hektara.

Za razliku od mnogih poznatih turističkih mesta u Srbiji, ovde glavnu atrakciju ne predstavljaju uređeni sadržaji, već sam kanjon i njegovi kameni svodovi.

Tri kapije, ostaci nekadašnjih pećinskih prolaza, danas su jedan od najupadljivijih primera kako voda tokom dugog vremena može da promeni čitav izgled predela.